Update vanuit Yele, Sierra Leone

Lieve allemaal,

Ik hoop dat het allemaal goed met jullie gaat. Het is alweer ruim 2 maanden geleden dat ik naar Sierra Leone vertrok met de NGO German Doctors. Ik heb een update geschreven om naar mijn oud-collega’s uit het ZGT in Almelo en het AZC in Winterwijk te sturen. Daarnaast dacht ik dat jullie het ook interessant zouden vinden om het te lezen.

Ik werk nu in het Lion Heart Medical Centre in Yele. Dit is een ziekenhuis met 80 bedden waaronder een kinderafdeling met 18 bedden. Sinds een paar weken is er ook een neonatal unit waar officieel ruimte is voor 4 neonaten. Ik werk voor de NGO German Doctors, waarbij ik de studenten op de kinderafdeling superviseer en onderwijs geef als onderdeel van het pediatric training program. Dit is een onderwijsprogramma bedoeld om clinical officers (officieel geen artsen, maar zij doen werk dat te vergelijken is met het werk van een basisarts in Nederland) te laten specialiseren in de kindergeneeskunde. Dit is nodig in een land met 8,3 miljoen mensen waarvan 3,9 miljoen onder de 18 jaar en slecht 20 kinderartsen. Naast veel bedside teaching betekent dit ook presentaties geven over specifieke onderwerpen zoals HIV in kinderen, geelzucht of veelvoorkomende infectie bij neonaten en onderwijsdagen organiseren over bijvoorbeeld medisch rekenen en differentiaal diagnostisch denken. Ook heb ik met lokale collega’s direct een ETAT-training (Emergency Triage, Assessment and Treatment) gegeven voor het gehele ziekenhuis, zodat het personeel weer beter getraind is in het herkennen en het behandelen van alarmsignalen bij kinderen.

Regenseizoen = malaria-seizoen.
Juni is de start van het regenseizoen en dat kun je vergelijken met de winter in Nederland. Niet alleen zijn er meer luchtweginfecties, maar er is vooral heel veel malaria. 18 bedden betekent dan ook niet dat er maximaal 18 kinderen liggen. De eerste twee weken dat ik hier was, waren dan ook precies de drukste weken van dit jaar. Ik heb lang getwijfeld hoe ik dit zou opschrijven. Ik hou er niet van om het beeld van het ‘arme Afrika’ te bevestigen en een heel zwart scenario te schetsen, maar ik wil ook gewoon vertellen hoe dingen gaan en hoe dingen vaak ook niet gaan. Dus bij deze toch een beschrijving van de harde werkelijkheid op een drukke kinderafdeling in Sierra Leone in mijn eerste 2 weken:

De kinderafdeling is overvol. Op een groot deel van de bedden liggen 2 kinderen tegelijk en velen van hen zijn ernstig ziek en hadden in Nederland op een intensive care opgenomen gelegen. Nog voordat we überhaupt tijd hebben gehad om visite te lopen over de al opgenomen patiënten, wordt het ene na het andere kind binnengedragen. Of met een epileptische aanval, of met een te laag zuurstofgehalte, of met een te lage bloeddruk (shock), of (niet uitzonderlijk) alles in één. Binnen enkele dagen tijd heb ik menig botnaald geplaatst (wat je doet als het infuus echt niet lukt) en menig kind gereanimeerd. Aangezien het aantal zuurstofconcentrators beperkt is tot 5, moeten er lastige keuzes gemaakt worden en kan niet elk kind met een te laag zuurstofgehalte de zuurstof krijgen die het nodig heeft. Voor velen voldoet de maximale 5L/min O2 via een neusbril ook niet en meer (bijvoorbeeld beademen met een beademingsbuisje) is niet mogelijk. Verwijsopties zijn er niet voor deze situaties. Ambulancezorg is schaars en kostbaar en in een ambulance kan meestal geen zuurtstof gegeven worden.

Continue monitoring zoals wij het in Nederland kennen is er niet. De twee apparaatjes die de afdeling heeft waarmee hartslag en zuurstofgehalte gemeten kunnen worden, gaan van het ene naar het andere kindje. Temperatuur wordt gemeten met een ‘gun’ en is daardoor weinig betrouwbaar. Overdag zijn er twee verpleegkundigen beschikbaar, maar in de avond en nacht is het er maar één. Ik heb vaak met de verpleegkundigen te doen. In je eentje alle medicatie uitdelen, voedingen geven en vitale parameters bijhouden bij meer dan 20 kinderen. Het is eigenlijk niet te doen en het gaat dan ook zeker niet perfect. Terwijl ik het nieuws lees over de coronaverhoren die in Nederland bezig zijn, denk ik vooral: DIT is het code zwart waar iedereen zo bang voor was in Nederland. Hier is het alleen geen dreiging, maar de dagelijkse werkelijkheid. Het gebeurt hier en nu. 

Diagnostiek.
De diagnostische mogelijkheden zijn hier natuurlijk anders dan in Nederland. We hebben beschikking over Hb (bloedgehalte), glucose, malaria sneltest en microscopie, buiktyfus sneltest, zwangerschapstest, hiv-sneltest, testen op hepatitis B en C, algemene urinetest, microscopie op slijm om tuberculose aan te tonen en microscopie van ontlasting. Daarnaast kunnen we röntgenfoto’s maken en echo’s maken. Daar hebben we geen radioloog voor, dus dat doen we zelf en beoordelen we ook zelf, waardoor de diagnostische waarde natuurlijk anders is dan die van een echo of röntgenfoto in Nederland.

Veel voorkomende diagnoses.
Veruit de meest voorkomende diagnoses zijn gecompliceerde malaria met ernstige bloedarmoede, cerebrale malaria (malaria in de hersenen), hersenvliesontsteking, longontsteking en ernstige ondervoeding. Veel kinderen hebben een heel laag bloedgehalte bij binnenkomst.  De bloedbank is klein, wat betekent dat de familie eerst bloed moet doneren voordat dit aan het kind gegeven kan worden. Hierdoor gaat soms kostbare tijd verloren. Meerderen van het personeel zijn sterren als het gaat om het prikken van infusen. Zelf op het kleinste, koudste handje met een donkere huid krijgen ze er vaak toch nog een infuus in. Ik blijf het fascinerend vinden en vooral ontzettend knap.

Dit wetende kun je je nu waarschijnlijk goed voorstellen dat er dagelijks kinderen overlijden. We reanimeren met regelmatig, maar vrijwel nooit met succes. In het regenseizoen kampt het ziekenhuis daarnaast ook nog vaker met elektriciteitsuitval en de gevolgen daarvan kunnen desastreus zijn. Zo overleed er afgelopen week nog een 4-jarig meisje dat na een longontsteking aan de beterende hand was en alleen nog wat extra zuurstofbehoefte had. In de nacht viel de stroom uit en dit kon pas na 4 uur hersteld worden. Het zuurstofgehalte van het meisje was ondertussen zo laag geworden dat zij kort na het weer aangaan van de elektriciteit overleed. Toen ik dit de volgende ochtend hoorde, zonk de moed me wel even in de schoenen. Zo’n onnodig overlijden, zo zinloos.

En denk niet dat mensen het hier “gewend” zijn om een kind te verliezen en dat “een leven hier minder waar is”. Moeders en vaders staan hier ook te huilen naast het bed van hun kind. Vaak gaat het verdriet gepaard met een hoop geroep en gezang, wat altijd indrukwekkend blijft om te horen en vaak door merg en been gaat.

Na 2 weken nam de drukte gelukkig af, maar nog steeds overlijden er meerdere kinderen per week en hebben we regelmatig zulke drukke dagen als ik net beschreef. Ik heb vooral veel bewondering voor mijn lokale collega’s die maar blijven doorgaan. Over hard werken gesproken! Als ze dan nog niet genoeg gewerkt hebben gedurende de week, doen sommige er vrijwillig een weekenddienst achteraan. “Waarom?”, vraag ik dan. “Om te helpen”, krijg ik als antwoord.

Hoop.
Ondanks dat veel kinderen overlijden, worden veel kinderen gelukkig ook beter. Kinderen die met een epileptische aanval en zeer lage bloeddruk worden binnengebracht, kunnen na adequate behandeling de volgende dag al enorm zijn opgeknapt na het starten van malariabehandeling. Dat is natuurlijk waar we het voor doen. Naast de studenten die ik begeleid, werken er op de kinderafdeling ook drie al afgestudeerde pediatric officers (zo heten ze nadat ze het pediatric training program doorlopen hebben). Hun aanwezigheid brengt de zorg voor kinderen op de kinderafdeling echt naar een hoger niveau en ik ben blij bij te kunnen dragen aan het opleiden van de volgende generatie.

Ik hoop dat jullie nu een beetje een beeld hebben gekregen van mijn werk hier. Ik ben hier nog tot 31 augustus, dan vlieg ik terug naar Nederland. Tot die tijd ga ik hier nog even flink aan de slag op de afdeling, met de dagelijkse begeleiding van studenten en met het geven van onderwijs.

Liefs,

Yvonne